7–8 сынып оқушыларына арналған интерактивті сабақ. Зарина М. мұғалімнің дайындауымен.
Иондық, ковалентті, металдық және сутектік байланыстарды анимациямен үйрен.
3 деңгейдегі тест: оңай, орта, қиын. Нәтижені бірден бил.
Байланыс терминдерін кроссворд арқылы есте сақта.
Элементті тап, молекула жаса — ойын арқылы химияны үйрен.
Қадамдық шешімдері бар есептер. Өзіндік жұмыс.
Тест нәтижелерін, жетістіктерді және марапаттарды қара.
Электрон берілуі арқылы оң және теріс иондар пайда болады.
Na⁺ + Cl⁻ → NaCl (ас тұзы)
Металл + бейметалл арасында, кристалдық тор түзеді.
Кристалдық тор
Бірдей бейметалл атомдары арасында — электрондар тең бөлінеді.
H₂ — сутек молекуласы
Әртүрлі бейметалл атомдары — электрондар теңсіз бөлінеді.
H₂O — су молекуласы
Металл иондарының кристалл торындағы еркін электрондар «теңізі».
Еркін электрондар — электр өткізгіштік
Сутек атомы арқылы молекулалар арасындағы байланыс.
H₂O молекулалары арасындағы байланыс
Судың қайнау температурасы жоғары — осы байланыс себепті.
| Байланыс | Бөлшектер | Мысал | Ерекшелік |
|---|---|---|---|
| Иондық | Иондар | NaCl, KCl | Кристалл тор |
| Ковалентті | Атомдар | H₂O, CO₂ | Ортақ электрон |
| Металдық | Металл иондары | Fe, Cu, Al | Еркін электрон |
| Сутектік | Молекулалар | H₂O, HF | Молекулааралық |
Тест аяқталғаннан кейін нәтижеңізді бірден білесіз!
Бос торларды толтырыңыз. Тіктен және көлденеңнен сөздерді табыңыз.
Атомдарды таңдаңыз:
Молекула:
«Шешімін көру» батырмасын басып, қадамдық шешімді оқыңыз.
Na атомының электрондық конфигурациясы: 2,8,1 — сыртқы қабатта 1 электрон бар.
Cl атомының электрондық конфигурациясы: 2,8,7 — сыртқы қабатта 7 электрон, 1 электрон жетіспейді.
Na өз 1 электронын Cl-ға береді: Na → Na⁺ + e⁻
Cl электронды қабылдайды: Cl + e⁻ → Cl⁻
Na⁺ және Cl⁻ иондары электростатикалық тарту күші арқылы байланысады → NaCl түзіледі.
O атомының сыртқы қабатында 6 электрон бар, 8-ге жету үшін 2 электрон жетіспейді.
Әр H атомының 1 электроны бар, 2-ге жету үшін 1 электрон жетіспейді.
O атомы 2 сутек атомымен бірлесіп, 2 ортақ электрон жұбын түзеді.
H:O:H — Льюис формуласы. Полюсті ковалентті байланыс, себебі O мен H-тың электртерістіктері әртүрлі.
Молекула V-тәрізді пішінге ие, бұрышы ≈104,5°.
Электртерістілік айырмасы: ΔX = 3.0 − 2.1 = 0.9
Егер ΔX < 0.4 → полюссіз ковалентті; 0.4–1.7 → полюсті ковалентті; > 1.7 → иондық.
ΔX = 0.9 болғандықтан — бұл полюсті ковалентті байланыс.
Электрон жұбы Cl атомына қарай ығысады (Cl-тың электртерістілігі жоғары).
Жауап: HCl — полюсті ковалентті байланыс, бір байланыс жұбынан тұрады.
O₂: Оттек 6 валенттік электронға ие. 2 ортақ электрон жұбы → қос байланыс (O=O).
N₂: Азот 5 валенттік электронға ие. 3 ортақ электрон жұбы → үш байланыс (N≡N).
CO₂: Көміртек 4 валенттік электрон, оттек 6. Екі жақта қос байланыс (O=C=O).
Байланыс саны артқан сайын: байланыс беріктігі ↑, байланыс ұзындығы ↓